You are here: Home > Mózg > Rozwój zarodkowy układu nerwowego

Rozwój zarodkowy układu nerwowego

Rozwój zarodkowy układu nerwowego jest procesem złożonym, toteż nic dziwnego, że niekiedy zdarzają się zakłócenia normalnego toku rozwoju, prowadzące do rozmaitego rodzaju anomalii. Jedną grupą takich wypaczeń rozwojowych jest zatrzymanie się rozwoju całości lub części układu. Cewka nerwowa nie zamyka się wtedy częściowo lub w całości. W wypadkach najcięższych może to spowodować całkowity lub prawie całkowity brak rdzenia (amyeiia) lub mózgu (anencephalia). W miejscu tych narządów lub jednego z nich widoczna jest tylko resztka, w której z trudem można doszukać się fragmentów struktury. Zwykle towarzyszy temu niedorozwój czaszki lub kręgosłupa. Osobniki z taką anomalią nie są oczywiście zdolne do życia.

W wypadkach mniej drastycznych, zwanych mikrocefalią, mózg rozwija się wprawdzie, ale nie osiąga normalnej wielkości. Zamiast ciężaru około 1200-1300 g, waży około 700-800 g. Mikrocefale mogą żyć dość długo, ale inteligencja ich jest silnie obniżona i pozostaje na poziomie małego dziecka. W niektórych wypadkach zdarza się także, że niedorozwój dotyczy tylko poszczególnych części mózgu, np. tylko móżdżku. Szczególnym wypadkiem jest niedorozwój i brak ciała modzelowa- tego (corpus callosum). Osobnicy dotknięci tą anomalią często nie różnią się od normalnych, a sam fakt stwierdza się przypadkowo przy badaniu rentgenologicznym lub po śmierci.

Zaburzenia w rozwoju mogą prowadzić czasem do wytworzenia mózgu zbyt wielkiego lub zbyt małego (mikrocefalia, ryc. 102). Zdarzają się wypadki, gdzie ciężar mózgu dochodzi do 2200 g, jest więc znacznie cięższy od normalnego. Mózgi te nie odznaczają się wcale większą sprawnością – przeważnie należą do idiotów.

Osobną grupę zaburzeń stanowi wodogłowie (hydrocephcdus). Polega ono na nagromadzeniu się płynu mózgowo-rdzeniowego w komorach mózgowych (wodogłowie wewnętrzne), lub między oponami (wodogłowie zewnętrzne). Przyczyną jest zaczopowanie normalnych dróg odpływu tego płynu (str. 105). Głowa może osiągać ogromne rozmiary, a ucisk płynu wewnątrz czaszki powoduje daleko idące zwyrodnienie tkanki mózgowej.

Zwyrodnieniom i zahamowaniu rozwoju mózgu i rdzenia towarzyszą często przepukliny części mózgu i rdzenia lub czasem opon (ryc. 102).. Przyczyny powstawania anomalii nie są jednoznacznie wyjaśnione.

Z zarodkowym rozwojem mózgu związany jest bardzo ściśle rozwój oka, które w istocie rzeczy jest integralną częścią mózgu. Pierwszy zawiązek oka zakłada się jeszcze przed całkowitym zamknięciem się rynienki nerwowej. Przedstawia się on jako niewielkie wypu- klenie ściany piosencephalon, wysuwające się ku bokom zarodka. Wypu- klenie przybiera niedługo kształt bańki osadzonej na trzonku. W środku widoczne jest przedłużenie światła komory. W miarę zbliżania się do ektodermy powierzchni głowy bańka wypustki ocznej wpukla się tak, że zawiązek przybiera kształt kubka (cupula optica) czy raczej kielicha o podwójnych ścianach (ryc. 104). Kubek ten wytworzy w dalszym rozwoju z warstwy wewnętrznej siatkówkę (relina), zaś z zewnętrznej warstwę komórek barwnikowych. Komórki te układają się w bezpośrednim sąsiedztwie pręcików i czopków siatkówki, nigdy jednak nie zrastają się z nimi. Wpuklenie się kubka wzrokowego powoduje, że siatkówka będzie w dalszych etapach znajdować się tuż koło naczyniówki, mezoder- malnej i bogato unaczynionej, co zapewnia jej dobre odżywienie i przewietrzenie.

Leave a Reply