You are here: Home > Mózg > Rozwój międzygłowia

Rozwój międzygłowia

W ciągu rozwoju międzymózgowia światło cewki nerwowej ulega bocznemu spłaszczeniu. Spowodowane jest ono przez ogromny rozrost mas komórkowych w ścianach bocznych tego odcinka (ryc. 100). W części górnej rozwija się kompleks jąder wzgórza (thalamus), w części brzusznej jądra podwzgórza (hypofhalamLis), Po bokach przeciskają się koło wzgórza włókna idące od kory ku niżej położonym ośrodkom. Jest to przyszła otoczka wewnętrzna (capsula interna). Wzgórze zrasta się stopniowo z kresomózgowiem.

Strop międzymózgowia pozostaje przez całe życie kręgowca w postaci jednowarstwowej blaszki wyściółkowej (ependymalnej). Większa jego część łączy się, podobnie jak w komorze IV, z oponą miękką i daje splot naczyniasty komory III i komór bocznych. Tylko partia położona w tyle daje początek szyszynce (epiphysis). Tworzy się tam uchyłek ependymal- nego nabłonka, którego komórki zaczynają się intensywnie dzielić, wskutek czego powstaje bryłkowaty twór, zbudowany początkowo z komórek o charakterze nabłonka, a później przypominający nieco glej. Uzupełnieniem formowania szyszynki są komórki łącznej tkanki, budującej dookoła niej otoczkę.

Część brzuszna cewki międzymózgowia nie grubieje, lecz wytwarza w dnie komory III liczne uchyłki. Na szczególną uwagę zasługuje rozwój przysadki mózgowej (hypophysis cerebri). Narząd ten powstaje z dwu zawiązków. Jeden z nich to wyrastające w górę wypuklenie przewodu pokarmowego, tworzące się u zarodka około 3 mm długości. Na końcu wypuklenia widoczny jest kolbkowaty woreczek, który pod koniec drugiego miesiąca życia płodowego człowieka traci połączenie z przewodem pokarmowym, a natomiast wchodzi w bliższy związek z zawiązkiem mózgowym przysadki. Z zawiązka jelitowego powstanie potem płat przedni i środkowy przysadki, czemu towarzyszą procesy przekształcenia komórek w tkankę gruczołową. Mózgowy zawiązek wyrasta z dna komory III w postaci lejkowatego wyrostka, który układa się koło zawiązka jelitowego i tworzy płat tylny przysadki. Siadem pochodzenia tej części ‚ przysadki z dna komory III jest jej uchyłek lejkowaty (recessus infundi- buli).

Dzieje rozwoju kresomózgowia (telencephalon) dotyczą głównie przemian, którym ulegają wypuklone z przodomózgowia (prosencephalon) pęcherzyki boczne. Rozrastają się one bardzo silnie (ryc, 101), najpierw do przodu, a potem wyginają się silnie w górę, do tyłu i w dół do przo- du. Ta droga rozrostu półkul jest dobrze widoczna w kształcie komór bocznych (str. 43), a także w kształcie wielu narządów wnętrza półkul, jak np. jądro ogoniaste (nuc/eus caudafus), róg Ammona (cornu Ammo- nis), sklepienie (fornix) i inne. W środku zataczanego przez rozrastające się półkule łuku tworzy się dół boczny mózgu (lossa lateralis cerebri) tradycyjnie zwany szczeliną Sylwiusza.

Każdy z pęcherzyków zarodkowych kresomózgowia dzieli się (u człowieka i u ssaków) na trzy części: węchomózgowie, podstawę półkul oraz płaszcz. Podstawa półkul (basis telencephali), to tworzące się dość wcześnie duże skupiska komórek prążkowia (siriaium), do których dołącza się jądro gałki bladej {globus pallidus), wywodzące się z okolicy podwzgórza (ryc. 100). Przeciwstawia się tej partii później dopiero rozwijającą ścianę grzbietową i boczną pęcherzyka określaną jako płaszcz (pallium). Z płaszcza rozwinie się stopniowo kora mózgowa (cortex) drogą migracji komórek ku powierzchni zewnętrznej i ich różnicowania się.

Charakterystyczne dla tego stadium rozwoju kresomózgowia jest duże światło komory oraz niewielka grubość ścian płaszcza.

Rozrastanie się kory oraz różnicowanie się jej na różnej budowy pola architektoniczne (str. 425) stanowi istotę jej ostatecznego rozwoju. (J człowieka i dużych ssaków towarzyszy temu fałdowanie się kory w zawoje {gyri} i bruzdy (sulci, łissurae). Wypustki komórek korowych oraz wypustki neuronów innych narządów mózgu zdążające do kory, tworzą pod warstwą korową istotę białą półkul, oddzielającą korę od światła komory. Przeciskające się między jądrami prążkowia wiązki tego rodzaju tworzą torebkę wewnętrzną i zewnętrzną (str. 54). Włókna wysyłane przez korę do drugiej półkuli tworzą spoidła (commissurae).

Część półkuli związana z węchem mieści się w brzusznej okolicy pęcherzyka. Stąd wyrasta około siódmego tygodnia życia płodowego wypustka ściany pęcherzyka, obejmująca wewnątrz odgałęzienie światła komory bocznej. Zdąża ona ku błonie węchowej nosa i po dalszych przemianach tworzy opuszkę węchową. We wnętrzu jej widoczny jest zwykle ślad odgałęzienia komory. Do opuszki zdążają włókna komórek węchowych nosa, z opuszki zaś biorą początek drogi zmierzające do brzusznej części półkuli. W dalszym ciągu rozwoju wytwarza się tu kora o strukturze nieco odmiennej od powstającej w części grzbietowej. Określa się ją jako korę starą (paIaeocortex) lub prakorę (archicortex), przeciwstawiając te pojęcia korze nowej (neocoitex) (str. 414),

Do kresomózgowia zalicza się zwykle jeszcze blaszkę krańcową (lamina terminalis), zamykającą od przodu komorę III. Niektórzy odróżniają nawet przylegającą do niej część komory III jako należącą do kresomózgowia komorę nieparzystą (ventriculus impar). Blaszka tworzy pomost, po którym przerastają włókna spoidła przedniego (commissura anteTior), łączące opuszki kory węchowej obu półkul. W górnej części blaszki krańcowej u ssaków łożyskowych przerastają włókna ciała modzelowatego (corpus callosum).

Ostatnim procesem, który można zaliczyć do zjawisk rozwoju osobniczego, jest tworzenie się osłonek mielinowych, czyli mielogeneza. Osłonki te pokazują się na włóknach nerwowych kolejno w różnych układach włókien, powtarzając w ogólnych zarysach kolejność filogenetyczną rozwoju tych układów. Czas ich pojawienia się pozostaje też w pewnym związku z okresami włączania się odnośnych włókien w tok normalnej pracy układu nerwowego. Niestety, wiele zagadnień związanych z tym procesem czeka jeszcze na wyjaśnienie, np. zagadnienie, czy mielinizacja poprzedza początek normalnego funkcjonowania włókna, czy odwrotnie. Proces mielinizacji u myszy zaczyna się w kilka dni po urodzeniu – u człowieka w ostatnich miesiącach życia płodowego (rdzeń i rdzeń przedłużony). Kończy się wytwarzanie osłonek mielinowych bardzo późno, bo aż po czterdziestu latach życia.

Leave a Reply