You are here: Home > Mózg > Jądro brzuszne przednie

Jądro brzuszne przednie

Podobną rolę stacji przełącznikowej między korą a układem pozapi- ramidowym pełni jądro brzuszne przednie. Odbiera ono szlaki wychodzące z jąder prążkowanych, a impulsy odebrane stamtąd przekazuje korze ruchowej.

Grzbietowo od omówionych jąder brzusznych natrafiamy na dużą grupę jąder bocznych. Jądra te nie odbierają żadnego dużego szlaku nerwowego rzutowego, lecz tylko krótkie drogi z innych jąder wzgórza. Wysyłają one dużą promienistość do kory płata ciemieniowego, położonej do tyłu od kory czuciowej.

W tylnej części wzgórza (ryc. 264) mieszczą się jądra składające się razem na okolicę wzgórza zwaną poduszką (pulvinai). Jądra te, których funkcja nie jest całkiem jasna, być może związana w jakiś sposób ze wzrokiem, wysyłają swoją promienistość do kory ciemieniowej. Obok nich znajduje się jądro nadkolankowate (nucleus suprageniculatus), sąsiadujące z jądrami ciała kolankowatego bocznego (ryc. 265, 266).

Ciało kolankowate przyśrodkowe (corpus geniculatum mediaie) składa się z dwu jąder zwanych częścią wielko- i drobnokomórkową (pars magno- et parvo-celiularis). Jest ono wzgórzowym ośrodkiem drogi słuchowej (str. 345). Promienistość tej części wzgórza podąża do płata skroniowego, do ośrodka korowego słuchu. Lewe i prawe ciało kolankowate przyśrodkowe połączone są z sobą spoidłem Guddena złożonym z włókien podążających wzdłuż pasma wzrokowego aż do skrzyżowania nerwów wzrokowych i stąd na drugą stronę.

Ciało kolankowate boczne jest ośrodkiem wzgórzowym wzroku. Jądro to ma budowę bardzo szczególną, składa się mianowicie z sześciu warstw istoty szarej określanych jako warstwy 1, 2, 3, 4, 5 d i 5 v. Między nimi układają się włókna drogi wzrokowej oraz początki promienistości wzrokowej (radiatio optica Gratioleti) promieniującej dO’ płata potylicznego półkuli. Z ciała kolankowatego wychodzi także droga kolankowo-pokrywowa (tractus geniculo-tectaiis) kierująca się do ciał czworaczych.

Wymienione powyżej jądra wzgórzowe są wszystkie powiązane bardzo ściśle z korą. Łączą je włókna komórek korowych oraz wypustki komórek wzgórza. Połączenie jest tak ścisłe, że uszkodzenie jakiejś okolicy kory pociąga za sobą zaraz degenerację odpowiedniej okolicy wzgórza. Jądra te pracują jako stacje przełącznikowe (np. ciała kolankowale, jądro brzuszne tylne), bądź jako jądra kojarzeniowe lub integrujące (jądra poduszki) nie odbierające bezpośrednio żadnych impulsów czuciowych, lecz połączone z korą. Podkreślić należy, że połączenia wzgórzowo-koro- we tworzą ścisłe topograficzne repliki, „punkt w punkt”, tak, że można wykreślać wzgórzowe „homunkulusy”. Szczegółowo przebadano takie układy na przykładzie ciał kolankowatych bocznych i drogi wzrokowej, a także drogi czuciowej.

Prócz pól związanych tak ściśle z korą istnieją we wzgórzu jądra z korą nie połączone bezpośrednio.

Jądro siatkowate wzgórza (nucleus reticularis thalami) tworzy cienką warstwę otaczającą inne jądra od strony bocznej. Przebijają je liczne pęczki włókien (stąd nazwa) często dołączające się do torebki wewnętrznej. Przedłużeniem jego jest warstwa niepewna (zona incerta) niskowzgórza. Jądro siatkowate uważane jest często za przynależne do układu siatkowatego śródmózgowia i rdzenia przedłużonego.

Jądra śródblaszkowe (nuclei intralaminares) mieszczą się między odnogami blaszki rdzennej wewnętrznej. Największe z nich to jądro środkowe wzgórza {nucleus centralis thalami s. centrum medianum Luysi). Na uwagę zasługuje jeszcze jądro przypęczkowe (nucleus parata- scicularis).

Jądra istoty szarej wzgórza lub jądra linii przyśrodkowej (midJine nuclei) zajmują obszar sąsiadujący z górną częścią ściany komory III. Zaliczane do nich jądro łączące (nucleus reuniens) tworzy zrost międzywzgórzowy (patrz wyżej), jądro przykrańcowe (nucleus paratae- nialis) towarzyszy prążkowi krańcowemu (słria terminalis).

Omawiana grupa jąder przeciwstawiana jest często grupie jąder „swoistych’ powiązanych bezpośrednio z korą jako jądra „nieswoiste”. Drażnienie tych jąder powoduje stopniowe wzmożenie aktywności elektrycznej kory i to w sposób nie określony topograficznie, lecz rozsiany. Prawdopodobnie jądra te odgrywają pewną rolę – może w połączeniu z układem siatkowym – w zjawiskach świadomości, uwagi i uczenia się przez czasowe uczulanie pewnych obszarów kory przy obniżeniu wrażliwości innych.

Jądra nieswoiste nie odbierają impulsów od rzutowych (projekcyjnych) szlaków czuciowych, lecz jedynie od licznych krótkich dróg, biorących początek w innych jądrach tegoż wzgórza. Promieniując na korę mają one jednak możność wpływu na jej czynności jako człon układu: kora – jądra swoiste – nieswoiste – układ siatkowy.

Podsumowując nasze wiadomości o wzgórzu stwierdzamy, że jest ono bardzo złożonym ośrodkiem, o bardzo szerokim zakresie działania, po wiązanym zarówno z korą, jak i z ośrodkami podkorowymi, z układem siatkowym i narządami zmysłów. Jest więc zbiorczym ośrodkiem wszystkich (prócz węchu) dróg czuciowych, kontrolującym przechodzenie impulsów zmysłowych do kory. Przejście to odbywa się w sposób złożony. Dzięki zwrotnym połączeniom z korą wzgórze może przejście pewnym impulsów ułatwiać lub utrudniać.

Wzgórze jest także w stosunku do impulsów ośrodkiem integrującym, scalającym. Różnego rodzaju wrażenia są tutaj zestawiane i mogą na siebie wzajemnie wpływać. Wrażenia otrzymują we wzgórzu ponadto zabarwienie uczuciowe, przyjemne i nieprzyjemne. Ma to swoje odbicie nawet w języku potocznym: mówimy o ciepłych kolorach, chłodnym usposobieniu itp. W związku z tym powstają prawdopodobnie we wzgórzu uczucia takie jak wstręt, niechęć, lęk, przyjemność, ból.

Oprócz swoich czynności i znaczenia w odniesieniu do sfery czuciowej jest wzgórze także ważnym członem układu dróg i ośrodków pozapi- ramidowych. Liczne .drogi łączą je z jądrami pozapiramidowymi (str. 268), w szczególności z móżdżkiem, i dzięki temu każdy ruch jest w jakiś sposób kontrolowany przez wzgórze, i drogą sprzężeń zwrotnych przez nie poprawiany.

Wzgórze jest także ośrodkiem kontrolującym działalność kory. Podwójne połączenia korowo-wzgórzowe pozwalają na przesyłanie impulsów z kory do wzgórza równolegle z wysyłaniem ich do obwodu i tą drogą na ich zwrotne kontrolowanie i regulację (ryc. 267, 268).

Zrozumienie roli wzgórza ułatwia zrozumienie objawów związanych i dlatego leczonych czasem chirurgicznie. W sferze czuciowej chorego mogą się także pojawiać parestezje – spaczone odczuwanie bodźców: dotknięcie odczuwane jest jako np. uszczypnięcie. W zakresie motoryki mogą występować ruchy przymusowe, zwłaszcza ręki i palców, a w dziedzinie psychicznej przesadna drażliwość, stany lękowe, niecierpliwość,

Z masą jąder wzgórza sąsiaduje po stronie brzuszno-bocznej obszar określany zwykle zbiorową nazwą niskowzgórza (subihaiamus), fizjologicznie związany głównie z układem pozapiramidowym. Składa się on z jądra niskowzgórzowego (nuc/eus subthalamicus Luysi), z jądra zwanego warstwą niepewną {zona incerta) oraz jądra pola Forela (nucieus campi Foreli}. Warstwa niepewna jest przedłużeniem jądra siatkowatego wzgórza. Wszystkie trzy jądra, płaskie i raczej nieduże (ryc. 269), mieszczą się między trzema pęczkami istoty białej znanymi pod nazwą pól Forela: H, H,, H2. Przez pola te przechodzą pęczki włókien z istoty szarej środkowej (pole H), z okolicy przedniobrzusznej wzgórza (pole Ha) – (/ascicufus thalamicus) i z gałki bladej (pole H2) – (iascicuhis !enticularis).

Leave a Reply